Án Lệ Số 6 - Tranh Chấp Thừa Kế

1. Nguồn án lệ

Án lệ số 06 được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 06/4/2016 và công bố theo Quyết định số 220/QĐ-CA cùng ngày của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao.

Nguồn án lệ: Quyết định giám đốc thẩm số 100/2013/GĐT-DS ngày 12/8/2013 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao về vụ án “Tranh chấp thừa kế” tại Hà Nội giữa:

• Nguyên đơn: Ông Vũ Đình Hưng

• Bị đơn: Bà Vũ Thị Tiến (tức Hiền), bà Vũ Thị Hậu

• Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Ông Vũ Đình Đường, bà Vũ Thị Cẩm, bà Vũ Thị Thảo, bà Nguyễn Thị Kim Oanh, bà Hà Thùy Linh.

2. Khái quát nội dung án lệ

Trong vụ án tranh chấp di sản thừa kế có người thừa kế ở nước ngoài chưa rõ địa chỉ, nếu Tòa án đã thực hiện đúng thủ tục ủy thác tư pháp và thu thập chứng cứ hợp lệ nhưng không xác định được địa chỉ của những người này, Tòa án vẫn phải giải quyết yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật.

Phần di sản thừa kế của người vắng mặt sẽ tạm giao cho người ở trong nước quản lý, để sau này khi người thừa kế ở nước ngoài trở về, họ có thể nhận lại phần tài sản của mình.

3. Cơ sở pháp lý liên quan

• Điều 93 và điểm đ khoản 1 Điều 168 – Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004.

• Điều 676 và Điều 685 – Bộ luật Dân sự năm 2005.

4. Từ khóa án lệ

“Tranh chấp di sản thừa kế”; “Người thừa kế ở nước ngoài chưa rõ địa chỉ”; “Ủy thác tư pháp”; “Phân chia di sản”; “Quản lý di sản”.

5. Nội dung vụ án

Cha mẹ ông Vũ Đình Hưng là cụ Vũ Đình Quảng và cụ Nguyễn Thị Thênh có 6 người con:
Vũ Đình Đường, Vũ Thị Cẩm, Vũ Thị Thảo, Vũ Thị Tiến (tức Hiền), Vũ Thị Hậu và Vũ Đình Hưng.

Hai cụ để lại căn nhà số 66 phố Đồng Xuân, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Năm 1979, cụ Quảng qua đời không để lại di chúc. Khi đó, căn nhà do cụ Thênh cùng 3 người con là ông Hưng, bà Hậu và bà Tiến sinh sống, trong khi ông Đường, bà Thảo và bà Cẩm xuất cảnh ra nước ngoài.

Sau khi cụ Thênh mất (1987), ông Hưng, bà Hậu và bà Tiến tạm chia nhà thành 3 phần để sử dụng.
Sau đó, bà Tiến và bà Hậu bán phần nhà của mình cho người khác.
Ông Hưng khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế của cha mẹ theo pháp luật.

6. Quá trình giải quyết vụ án

• Sơ thẩm (1995): Tòa án nhân dân TP. Hà Nội chấp nhận yêu cầu của ông Hưng.

• Phúc thẩm (1995): Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại Hà Nội hủy bản án sơ thẩm.

• Sau nhiều lần xét xử và đình chỉ, đến năm 2013, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao kháng nghị các quyết định trước đó.

• Giám đốc thẩm (2013): Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao hủy các bản án cũ và giao hồ sơ xét xử lại theo đúng quy định của pháp luật.

7. Kết luận án lệ

Tòa án cấp sơ thẩm khi giải quyết tranh chấp thừa kế có người thừa kế ở nước ngoài phải tiến hành ủy thác tư pháp để thu thập chứng cứ.
Nếu không thu thập được thông tin mới, Tòa án vẫn phải giải quyết vụ án dựa trên di sản xác định được và quy định của pháp luật về thừa kế.

Phần di sản của người thừa kế ở nước ngoài sẽ tạm giao cho những người đang sinh sống trong nước quản lý. Khi người thừa kế vắng mặt trở về, họ sẽ được nhận lại phần tài sản thừa kế hợp pháp.

8. Ý nghĩa của án lệ số 06

Án lệ này hướng dẫn cách giải quyết tranh chấp thừa kế trong trường hợp có người thừa kế ở nước ngoài chưa rõ địa chỉ, đồng thời bảo đảm:

• Quyền lợi hợp pháp của người thừa kế;

• Sự ổn định trong việc quản lý di sản;

• Việc áp dụng thống nhất pháp luật về ủy thác tư pháp và chia di sản trong hệ thống tòa án.